Dzisiaj obchodzimy jedno z najważniejszych świąt narodowych. Konstytucja 3 maja była drugą na świecie po Konstytucji USA (niektórzy uważają, że trzecią, wliczając jeszcze Konstytucję Korsyki).
Kilka ciekawych, a mniej znanych, zapisów:
- Zawiera odwołanie do Boga w preambule: W imię Boga w Trójcy Świętej jedynego.
- Katolicyzm religią panującą, tolerancja dla innych wyznań, jednak zakazane jest odchodzenie od katolicyzmu: Religią narodową panującą jest i będzie wiara święta rzymska katolicka ze wszystkimi jej prawami; przejście od wiary panującej jakiegokolwiek wyznania jest zabronione pod karami apostazji. Że zaś taż sama wiara święta przykazuje nam kochać bliźnich naszych, przeto wszystkim ludziom jakiegokolwiek bądź wyznania pokój w wierze i opiekę rządową winniśmy. I dlatego wszelkich obrządków i religii wolność w krajach polskich podług ustaw krajowych gwarantujemy.
- zniesienie liberum veto itp.: Wszystko i wszędzie większością głosów udecydowane być powinno. Przeto liberum veto, konfederacje wszelkiego gatunku i sejmy konfederackie jako duchowi niniejszej konstytucji przeciwne, rząd obalające, społeczność niszczące, na zawsze znosimy.
- doskonałym zapisem był: Zapobiegając z jednej strony gwałtownym i częstym odmianom konstytucji narodowej, z drugiej uznając potrzebę wydoskonalenia onej po doświadczeniu jej skutków co do pomyślności publicznej, porę i czas rewizji i poprawy konstytucji co lat dwadzieścia pięć naznaczamy, chcąc mieć takowy sejm konstytucyjny ekstraordynaryjnym podług osobnego o nim prawa opisu..
- zniesienie monarchii elekcyjnej, po śmierci S. A. Poniatowskiego dynastią panującą miała być dynastia Wettynów: Stanowimy przeto, iż po życiu, jakiego nam dobroć boska pozwoli, elektor dzisiejszy saski w Polszcze królować będzie. Dynastia przyszłych królów polskich zacznie się na osobie Fryderyka Augusta, dzisiejszego elektora saskiego, którego sukcesorom de lumbis z płci męskiej tron polski przeznaczamy.
Co ciekawe, niektóre działające obecnie środowiska monarchistyczne, powołując się na ten zapis, uznają Marię Emanuela Wettyna, potomka Fryderyka Augusta, za legitymistycznego pretendenta do tronu Polski.
Istnieje bardzo ciekawy artykuł: Konstytucja 3 maja zgubiła Polskę?
Coś w tym jest. Gdyby Polska sprzymierzyla się z Napoleonem, ten miałby realną szansę pokonać Rosję (ze względu na lepszą sytuację zaopatrzeniową, i “krótszą” drogę do Moskwy). Gdybyśmy przegrali wojnę z Rosją, moglibyśmy stracić część terytorium, a nawet niepodległość.
Fryderyk August, który najpewniej by wtedy panował, na skutek postanowień Kongresu Wiedeńskiego stracił połowę Saksonii.
Można było też próbować sojuszu z Rosją i negocjowania niezależności i odzyskania ziem z I rozbioru.
A co po Kongresie wiedeńskim? Jak RP poradziłaby sobie z Wiosną Ludow? Z reformą rolną? Z ruchem robotniczym? Z kim związała by się w 1914? Czy w ogóle I wojna światowa wybuchłaby w 1914. Jak wpynęłaby na nas Rewolucja październikowa? Czy udałoby się powtórzyć sukces Bitwy Warszawskiej?
Co działoby się dalej?
O czym pisaliby Mickiewicz, Słowacki i Sienkiewicz?
Nie wiadomo. I nigdy się tego nie dowiemy. Za dużo w tym wszystkim “by”. Wiemy jednak na pewno, że twórcy Konstytucji 3 maja byli przepełnieni patriotyzmem. Stworzyli coś, co wywarło olbrzymi wpływ na historię i za to należy im się szacunek.
